Türkiyə həm keyfiyyətli təhsili, həm də beynəlxalq tələbələrə təqdim etdiyi geniş imkanları ilə son illərdə regionun ən populyar təhsil mərkəzlərindən birdir. Xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Gürcüstan və digər ölkələrdən minlərlə tələbə hər il attestatla Türkiyədə bakalavr təhsilinə qəbul olur.
Təhsildən əlavə bəs buradakı iş imkanları necədir?
Bu mövzuda çoxlu yanlış məlumatlar dolaşsa da, əslində Türkiyədə xarici tələbələrin işləmək hüququ qanunla tənzimlənir və müəyyən şərtlər daxilində həm təhsil zamanı, həm də təhsil bitdikdən sonra iş imkanları mövcuddur.
Xarici tələbələrin Türkiyədə işləmək hüququ varmı?
Türkiyədə xarici tələbələrin işləməsi tam qanunidir, lakin bu hüquq müəyyən çərçivələr daxilində təqdim olunur. Əsas qayda belədir: xarici tələbələr yalnız iş icazəsi ilə işləyə bilərlər. İş icazəsi olmadan qətiyyən işləmək qadağandır və ciddi cərimələr tətbiq oluna bilər.
Bakalavr səviyyəsində oxuyan tələbələr üçün iş icazəsi 1-ci qrupdan deyil, 2-ci qrupdan etibarən verilir. Bu qaydanın məqsədi tələbələrin ilk il adaptasiya və akademik uyğunlaşma prosesinə fokuslanmasını təmin etməkdir. Magistr və doktorantura tələbələri isə birinci ildən işləyə bilərlər.
Türkiyədə təhsil alarkən iş imkanları
Türkiyədə təhsil alan xarici tələbələrin ən çox seçdiyi işlər aşağıdakılardır:
1. Universitet daxilində işlər
Bir çox universitet kampus daxilində tələbə işləri təklif edir. Bunlara kitabxana işləri, laboratoriya köməkçisi, administrativ dəstək və tədbir təşkilatçılığı daxildir. Campus işləri tələbələr üçün ən rahat və təhlükəsiz variantdır, çünki iş icazəsi prosesini universitetlər özləri dəstəkləyə bilir.
2. Kafe və restoran işləri
Xüsusilə İstanbul, Ankara, İzmir və Antalya kimi böyük şəhərlərdə tələbələr çox vaxt kafe, restoran və fast-food şəbəkələrində çalışırlar. Bu işlər çevik qrafik təklif etdiyinə görə tələbələrin dərs vaxtına uyğundur.
3. Mağaza və satış nümayəndəliyi
AVM-lərdə (ticarət mərkəzləri) satış məsləhətçisi olaraq işləmək tələbələr arasında çox populyardır. Türk dilini yaxşı bilən tələbələr üçün bu sahədə iş tapmaq daha asandır.
4. Onlayn iş və frilans fəaliyyət
Dizayn, SMM, kontent yazarlığı, reklam idarəçiliyi və digər rəqəmsal işlər Türkiyədə oxuyan tələbələr üçün ideal variantdır. Bu işlər üçün iş icazəsi tələb olunmur, çünki onlar beynəlxalq distant xidmət sayılır və Türkiyədə fiziki iş statusuna düşmür.
5. Dil müəllimliyi
Ana dili Azərbaycan türkcəsi olan tələbələr bəzən xaricilər üçün türkcə dərsi keçir, İngiliscə bilən tələbələr isə ibtidai sinif şagirdlərinə repetitorluq edir.
İş icazəsinin alınması prosesi
Bakalavr tələbəsi 2-ci kursdan sonra işləmək üçün əvvəlcə bir iş yeri ilə müqavilə bağlamalı, daha sonra isə işəgötürən onun üçün Çalışma və Sosial Təhlükəsizlik Nazirliyinə müraciət etməlidir. İş icazəsi 1 illik verilir və yenilənə bilər.
İş icazəsi üçün tələb olunan sənədlər:
– Pasport
– İkamet (yaşayış icazəsi) kartı
– Universitetdən tələbə sənədi
– İş müqaviləsi
– İşəgötürənin elektron müraciəti
İş icazəsi təsdiqləndikdən sonra tələbə tam qanuni şəkildə işləyə bilər və vergi ödəyicisi kimi qeydə alınır.
Təhsil müddətində işləməyin məhdudiyyətləri
Xarici tələbələrin təhsil zamanı işləməsi bəzi məhdudiyyətlərə tabedir:
– Həftəlik iş saatı limitlidir. Adətən 24–30 saat arası tövsiyə edilir.
– Yalnız qeydiyyatda olduğu şəhərdə işləmək mümkündür.
– Bir çox dövlət qurumları xarici tələbə işçisi qəbul etmir.
– Tibb, hüquq və təhlükəsizlik sahələrində tələbələrin işləməsi mümkün deyil.
Təhsili bitirdikdən sonra iş imkanları
Attestatla gəlmiş tələbə bakalavr təhsilini bitirdikdən sonra özünü xarici işçi deyil, artıq ali təhsil almış mütəxəssis kimi göstərə bilər. Bu mərhələdə ona təqdim olunan imkanlar daha da genişlənir.
1. Türkiyədə tam ştatlı iş
Universitet bitdikdən sonra tələbə iş vizası üçün müraciət edə bilər. Bu viza ona tam ştatlı işləmək və uzunmüddətli iş icazəsi almaq imkanı yaradır.
2. Beynəlxalq şirkətlərdə iş
İstanbul və Ankarada bir çox global şirkət fəaliyyət göstərir və xarici məzunlar üçün böyük tələbat var. Xüsusilə IT, logistika, marketinq və maliyyə sahələri geniş iş imkanları təqdim edir.
3. Magistratura + iş
Bir çox tələbə magistraturaya daxil olaraq həm təhsil alır, həm də qismən işləyir. Bu yol həm gələcək karyera üçün, həm də yaşayış icazəsinin uzadılması üçün çox sərfəlidir.
4. Sahibkarlıq
Türkiyədə xarici tələbələrin öz şirkətini açmasına qanunla icazə verilir. Azı 10 min TL kapital ilə özünəməxsus iş qurmaq mümkündür.
Türkiyədə xarici tələbələr üçün ən uyğun sahələr
– İnformasiya Texnologiyaları
– Qrafik və rəqəmsal dizayn
– Sosial media idarəçiliyi
– Turizm və otel idarəçiliyi
– Ticarət və satış
– Tərcüməçilik
– Tədris və repetitorluq
– Nəqliyyat və logistika
Bu sahələrdə həm tələbəlik dövründə, həm də məzun olduqdan sonra kifayət qədər iş mövcuddur.
Türkiyədə iş axtarmaq üçün uyğun platformalar
– Kariyer.net
– LinkedIn
– Indeed Türkiye
– Eleman.net
– Üniversite karyera mərkəzləri
– Şirkətlərin rəsmi saytları
– Üniversite içi elan lövhələri
Bu platformalar vasitəsilə həm yarımştat, həm də tam ştat işlər tapmaq mümkündür.
Attestatla Türkiyəyə gələn tələbələr yalnız təhsil almaqla kifayətlənmir, həm də işləmək və öz maddi ehtiyaclarını qarşılamaq imkanına malikdirlər. Qanuni iş icazəsi alındıqdan sonra tələbələr müxtəlif sahələrdə işləyir, təcrübə qazanır və məzuniyyət sonrası Türkiyədə qalaraq karyeralarını davam etdirə bilirlər. Türkiyənin geniş əmək bazarı, xarici tələbələrə müsbət münasibəti və tələbə dostu qaydaları bu ölkəni həm təhsil, həm də iş imkanları baxımından əlverişli edir.
