Türkiyədə ali təhsil almaq istəyən Azərbaycanlı abituriyentlərin sayı hər il artır. Attestatla təhsil almaq baxımından Türkiyənin təhsil sistemi Azərbaycan təhsil sistemilə oxşar və fərqli tərəfləri var.

Bu mövzunu aydın şəkildə anlamaq həm qəbul prosesinin daha rahat keçməsi, həm də qarşıdakı təhsil həyatına daha düzgün hazırlaşmaq üçün çox vacibdir. Azərbaycan və Türkiyə təhsil sistemləri tarixi, mədəni və coğrafi yaxınlığa baxmayaraq bir sıra mühüm məqamlarda fərqlənir. Bu fərqlər həm attestatla qəbul prosesinə, həm də tələbələrin gələcək planlarına birbaşa təsir edir.

Azərbaycan təhsil sistemi necə işləyir?

Azərbaycan təhsil sistemi 11 illik orta təhsil strukturuna əsaslanır. 1–4-cü siniflər ibtidai, 5–9-cu siniflər ümumi orta, 10–11-ci siniflər isə tam orta təhsil mərhələsini təşkil edir. Şagird tam orta təhsili bitirdikdə dövlət təsdiqli attestat alır. Bu attestat həm ölkə daxilində ali təhsilə müraciət etmək, həm də xaricdə bakalavr qəbuluna müraciət üçün hüquqi baza yaradır.

Azərbaycan sistemində qiymətləndirmə əsasən 5 ballıq sistemlə aparılır, amma son illərdə bəzi məktəblərdə 10 və ya 100 ballıq sistem elementləri də tətbiq edilir. Lakin rəsmi attestat 5 ballıq nəticələr əsasında formalaşır. Orta bal tələbənin xaricdə qəbul şansını birbaşa müəyyən edən faktorlardan biridir.

Ali təhsilə ölkə daxilində qəbul Dövlət İmtahan Mərkəzinin keçirdiyi test imtahanları ilə aparılır və attestat yalnız tamamlanmış orta təhsili təsdiqləyən sənəd funksiyasını daşıyır.

Türkiyə təhsil sistemi necə təşkil olunub?

Türkiyədə orta təhsil 12 illik sistem üzərində qurulub. 4 il ibtidai, 4 il orta məktəb, 4 il lisey mərhələlərindən ibarətdir. Liseyi bitirən şagirdlərə diplom verilir və bu diplom bakalavr səviyyəsinə keçid üçün əsas sənəddir.

Türkiyənin qiymətləndirmə sistemi 100 bal üzərindədir və şagirdlərin orta balı (Ortalama) universitetlər üçün çox önəmlidir. Ölkə daxilində ali təhsilə qəbul YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) vasitəsilə edilir. Xarici tələbələr üçün isə YÖS (Yabancı Öğrenci Sınavı) mövcuddur, lakin bir çox universitet həm YÖS, həm də attestatla və ya ortalama ilə qəbul imkanı təqdim edir.

Türkiyə attestatla qəbul baxımından MDB ölkələri arasında ən çox tələbə qəbul edən ölkələrdən biridir və xüsusilə türksoy dövlətlərinə əlavə güzəştlər tətbiq oluna bilir.

Orta məktəb strukturlarındakı əsas fərqlər

Azərbaycan 11 illik, Türkiyə 12 illik orta təhsil sisteminə malikdir. Bu fərq müraciət prosesində özünü belə göstərir:

– Türkiyə universitetləri bəzən 11 illik təhsili tam qəbul edir, bəzən isə ekvivalentlik proseduru (denklik) tələb edir.
– 12 illik təhsil sistemi daha geniş fənn yükü və daha çox akademik təməl deməkdir.
– Türkiyədə liseylər daha çox ixtisaslaşır: Anadolu liseyi, fen liseyi, peşə liseyi və s. Fransa və Alman modellərinə yaxın lisey sistemi tətbiq olunur.
– Azərbaycanda məktəblərin ixtisaslaşması nisbətən məhduddur və struktur daha sadədir.

Bu fərqlər attestatın tanınması prosesinə təsir etsə də, ümumilikdə Azərbaycan attestatı Türkiyədə geniş şəkildə qəbul olunur.

Attestatla qəbul qaydaları arasındakı fərqlər

Attestatla təhsil mövzusunda iki ölkə arasında ən böyük fərqlər qəbul mexanizmində özünü göstərir.

Azərbaycan attestatı Türkiyədə necə qiymətləndirilir?

Türkiyə universitetləri Azərbaycan attestatının etibarlılığını tanıyır və əksər universitetlər attestatla tələbə qəbul edir.

Türkiyədə attestatla qəbul üçün əlavə şərtlər:

– Bəzi universitetlər dil biliyi (ingilis və ya türk) tələb edə bilər.
– YÖS imtahanı bəzi yüksək reytinqli universitetlərdə məcburidir.
– Həkimlik, mühəndislik kimi sahələrdə attestatla qəbul çətin ola bilər.

Qiymətləndirmə sistemindəki fərqlərin təsiri

Azərbaycan 5 ballıq sistemi, Türkiyə isə 100 ballıq sistemi əsas götürür. Bu fərq müraciət zamanı belə görünür:

– Attestatın ekvivalentliyi müəyyən edilərkən 5 bal 100 ballıq sistemə uyğunlaşdırılır.
– 5 bal yüksək nəticə hesab edilsə də, 100 ballıq sistemdə bu, 100% kimi görünür və qəbul üçün üstünlük yaradır.
– Orta bal hesablanarkən Türkiyə sistemi daha detallı nəticə təqdim etdiyi üçün universitetlər üçün qiymətləndirmə daha şəffaf olur.

Buna görə bir çox Azərbaycanlı tələbə Türkiyədə daha asan qəbul ala bilir.

Fənn yükləri və akademik yanaşma fərqləri

Türkiyədə lisey sistemində fənn yükü daha geniş və ixtisaslaşmaya yönəlmiş olur. Məsələn, fen liseylərində riyaziyyat və təbiət elmləri daha güclü, anatomiya kimi fənlər də ola bilər. Anadolu liseylərində isə dillər və humanitar elmlər üstünlük təşkil edir.

Azərbaycanda isə bütün şagirdlər demək olar eyni fənn proqramı ilə təhsil alır. Bu səbəbdən Türkiyə lisey məzunları bəzən daha ixtisaslaşmış baza ilə universitetə başlayır.

Universitetlərdə qəbul rəqabətinin fərqli olması

Türkiyədə hər universitetin öz qəbul qaydası var. Özəl universitetlər daha sərbəst, dövlət universitetləri isə daha sərtdir. Azərbaycanda isə qəbul mərkəzləşdirilmiş sistemlə aparılır və rəqabət yalnız test nəticələrinə əsaslanır.

Bu fərq tələbə üçün belə nəticələr yaradır:
– Türkiyədə seçim çoxdur, universitetlərin tələbləri fərqlidir.
– Azərbaycanda seçim nəticə əsaslıdır və test balı ilə müəyyən olunur.
– Türkiyədə attestat yüksəkdirsə, qəbul imkanları daha genişdir.

Attestatla təhsildə hansı ölkə daha avantajlıdır?

Azərbaycan attestatı Türkiyədə kifayət qədər geniş qəbul edildiyi üçün Türkiyə Azərbaycanlı tələbələr üçün ən rahat və ən əlçatan xaricdə təhsil istiqamətlərindən biridir. 12 illik təhsil sistemi, geniş lisey strukturu və ortalama əsaslı qəbul mexanizmi Azərbaycanlı tələbələrə üstünlük verir. Azərbaycan təhsil sistemi isə daha ənənəvidir və attestat əsasən təhsilin tamamlandığını göstərən sənəd funksiyasını daşıyır.

Əgər tələbə attestatla xaricdə bakalavr təhsili almaq istəyirsə, Türkiyə sistemi onun üçün daha çevik, praktik və geniş imkanlar təqdim edir. Azərbaycan sistemi isə ali təhsil üçün mərkəzləşdirilmiş imtahan modelini qoruduğu üçün attestat qəbula təsir göstərməz.